Salamandra – charakterystyka, występowanie, zagrożenia

Występowanie i wygląd

            Największym polskim płazem ogoniastym jest salamandra. Gatunek ten zamieszkuje przede wszystkim wilgotne lasy na obszarach podgórskich oraz wilgotne lasy regla dolnego. Spotkamy ją praktycznie na terenie całej Europy, ale możemy ją spotkać także na terenie Iranu, Syrii i Izraela. Na terenie Polski spotkać ją można na terenie Karpat i w Sudetach. Salamandra jest w Polsce uznana za gatunek, któremu grozi wyginięcie, dlatego została objęta ścisłą ochroną.

Salamandry nie znoszą upałów i ostrego słońca. Najlepiej czują się na terenach podmokłych, swoje kryjówki opuszczają wieczorem, najczęściej przed północą, wracają do nich wczesnym rankiem. W ciągu dnia salamandry możemy spotkać jedynie pod warunkiem, że wcześniej padał ulewny deszcz. Salamandrom niestraszne są niewielkie przymrozki, jednak na okres zimy zapadają w hibernację, z której wybudzają się w marcu. Sen zimowy salamandry zaczyna się pod koniec października, czasem może potrwać aż do grudnia. Salamandry są samotnikami, jedynie na okres snu zimowego może się zgromadzić w jednym miejscu kilkanaście osobników. Głównym pożywieniem salamander są nagie ślimaki i skąposzczety. Jej ubarwienie oraz silny jad odstrasza potencjalnych wrogów, których tak naprawdę ma niewielu.

salamandra
Źródło zdjęcia: Pixabay.com

            Salamandra osiąga wielkość od 10 do 24 cm. Jej ciało jest walcowate i krępe. Salamandry mają duże, szerokie i płaskie głowy, zaokrąglony pysk i wyłupiaste oczy z ciemnymi, okrągłymi źrenicami. Nogi tego płaza nie są przystosowane do życia w wodzie, salamandra żyje więc wyłącznie na lądzie. Czarne i błyszczące ciało salamandry pokryte jest plamami w kolorze żółtym lum pomarańczowym. Gruczoły przyuszne salamandry wydzielają silny jad, który nosi nazwę salamandryny. Jad ten może powodować paraliż u mysz, żab, a nawet u psa. Dla człowieka jad ten jest niegroźny, powoduje jedynie silne podrażnienie skóry. Dlatego nie powinniśmy salamander dotykać ręką, możemy podrażnić nie tylko skórę rąk, ale również oczy.

Salamandra plamista jest bardzo podobna do wielu jaszczurek, jej ubarwienie kojarzy się z tropikalnymi zwierzętami i powoduje, że uchodzi na najpiękniejszego płaza w Polsce. Do rodziny salamandrowatych należy oprócz salamandry plamistej 73 gatunki.

Rozmnażanie

            Salamandry są płazami jajożyworodnymi, a więc jaja pozostają w organizmie samicy aż do porodu. Samice rodzą od 4 do 75 młodych, poród odbywa się wprost do wody. Ponieważ salamandry nie umieją pływać, wiele samic ginie przy porodzie; samice po prostu się topią. Młode larwy spędzają w wodzie od trzech do pięciu miesięcy. Po tym czasie następuje pełne przekształcenie larwy w dorosłą salamandrę. Odtąd ich dalsze życie upływa wyłącznie na lądzie. Plamy na ciele salamander wykształcają się w ciągu pierwszych dwóch, trzech lat życia. Pozostają one niezmienione do końca życia salamandry. Swoje gody salamandry odbywają od kwietnia, czasem może dochodzić do nich także latem lub jesienią. Samce prowadzą często walki o wybrane przez siebie samice. Dojrzałość płciową salamandry osiągają w wieku trzech lub czterech lat.

salamandra
Źródło zdjęcia: Pixabay.com

Zagrożenia dla gatunku

            Na obszarach dotkniętych działalnością człowieka obserwuje się systematyczny spadek populacji gatunku. Zagrożeniem dla salamander jest zanieczyszczenie wód oraz zmniejszanie obszarów pokrytych lasem. Wiele dorosłych osobników ginie również pod kołami samochodów. Do spadku populacji przyczynia się również regulacja górskich strumieni, ich wybetonowane brzegi powodują, że wiele salamander nie mogąc wydostać się na brzeg, topi się. Do zmniejszenia populacji przyczynia się również stosowanie nawozów sztucznych.

Inne informacje

  • salamandry bardzo słabo widzą
  • potrafią przeżyć bez jedzenia nawet kilka miesięcy
  • wizerunek salamandry plamistej widnieje w logo Gorczańskiego Parku Narodowego
  • w Tatrach salamandry nazywane są jaszczurami. Stąd pochodzi prawdopodobnie nazwa Jaszczurówka
  • w przeszłości ze spotkania salamandry w dzień wróżono nadejście opadów deszczu
  • nazwa „salamandra”wywodzi się z języka perskiego. W języku tym jej nazwa znaczy „żyjąca w ogniu”